Elifin Günlüğü

olmayan zamanlar kontenjanından

elifin günlüğü — Sun, 13 May 2012 16:25:16 +0000

Robert’in sempozyum notlarını bitirmeden TED’inki geldi ve geçti. Her ikisinin de izlenim raporlarını gönderdim ama kendim için buraya not düşecek zamanım yok. Baktım, geçen yıl da pek not düşememişim, üstelik kendim bildiri sunduğum halde. Mayısın iş dökümü anlaşılır gibi değil! Geçen haftadan bu haftaya bir derginin daha düzenlemesi bitti. Sunum için Prezi’yi keşif turları tamam (Fark oluşturabilecek CSS ayağını da merak ediyorum. Yaz ödevim olsun…).

Emekli olunca iş arayacağım ve benden sağlam iş çıkar diyeceğim iki kapı kesin: Herhangi bir derginin her tür işine talibim (CV niyetine şuraya bakılabilir!) ve bir de Adobe ailesine kapılanmak! Öğrenmediğim kalmadı. Bilumum “Help”ler tamam; “imdat” pdflerini bekleyebilirim. (Şaka bir yana, nefes alamasam da, kitap okuyamasam da–ne iş ki sürekli okuma halindeyim- Adobe CS Premum&Web Premium sülalesini açıp içinde kaybolmaya da bayılıyorum. Dergi hazırlamanın tek eğlenceli yanı!)

Ne diye başladım, nereye gittim. Bir hüznümü yazacağım ki bir daha aynı hataya düşmeyeyim: TED’in “II.Genç Eleştirmenler Sempozyumu”na on sekiz öğrencimizle katıldık. Hepsi bildiri hazırlamıştı, hepsi mutluydu. Biri benim öğrencim değildi ama benim öğrencimin kardeşiydi. O an beynimden geçen şöyle bir şeydi: Ben bir dolu lüzumlu lüzumsuz işle boğuşurken ve birilerinin arkasını toplama görev ve misyonuyla günleri tamamlarken, sempozyuma öğrenci hazırlama işini arkadaşlarıma bırakmıştım. dolayısıyla kendi sınıfıma öylesine bir duyuru yapıp çok da üstüne düşmemiştim. Orada iki kardeşten birini görünce ben de iki öğretmenden biri olduğumu hatırladım ve o koşturmada o öğrencimin elinden tutmadığım için sahiden üzüldüm. Belki de alakası bile olmazdı, olmadı, çok isteseydi yanıma gelirdi falan filan ama… Ben o zamanı ayırabilmeliydim. Hani, olmayan zamanlar kontenjanından…

Böyle işte…

hangimiz daha hayatın içindeyiz?

elifin günlüğü — Sat, 05 May 2012 14:20:38 +0000

1920’ler sunumu yaklaştı. Klavyede Einstein, Marx, Freud, otomobil, Fordizm, atom altı parçaçıklar, jazz derken bir dolu alana ait bir dolu terim uçuşmaya başladı. Şöyle sayfaları havalı havalı açılan bir albüm slayt tasarlamıştım ama zümrelerden yağan malzeme, “Beni Prezi’de hazırla, bak tam disiplinler arası bol geçişli olanaklar sunacağım sana.” der gibi durunca epeydir ertelediğim Prezi alıştırmalarım da başladı.

Ben böyle, bilgilerle oynarken penceremden içeri dolan seslerle çalışmayı kesiyorum ve sahiden düşünüyorum:

Alt kat komşularım, yılın rahat sekiz ayını, gün ışığıyla bağlantısı yarım metrelik pencere alanıyla sınırlı bir evde geçirmek zorundalar. Epeyce de kalabalıklar… O nedenledir ki ben de yılın kalan dört ayını, onların ısınan havalarla birlikte benim penceremin altını mesken tutuşları dolayısıyla hiç dinmeyen sesleriyle geçirmek durumundayım. Anlayabildiğim için ses çıkarmadığım bu duruma karşılık onlar da telefon ya da radyolarından benim için katlanılmaz olan müzik zevklerini tatmin edemiyorlar Allah’a şükür!

Diyeceğim o ki ben akşama kadar bilgisayar başında iş ve nadiren sosyal medyayla arkadaş! Onlar akşama kadar cümbür cemaat bağrış çığrış, kahkaha, dedikodu, kavga, sevgi vs. her tür insanî durumun sese yansımış hali… Beyler de tabloya eklenince tamaaaam… Bütün ürettikleri bu sesten ibaret. (Geçen yıla dair esaslı dedikodu: Yoldan geçenlerden biri, bu komşulara annelerine bakma teklifinde bulundu. Kabul etmediler. Öneriyi getiren kadın, “Ama dedi akşama kadar burada boş boş oturmaktan başka bir şey yapmıyorsunuz ki!” Komşular tınmadı.)

Sait Faik karşı komşum olsaydı, yok yok Hüseyin Rahmi komşum olsaydı da alt komşularımın hikayesini bir anlatsaydı, bir de beni tabiii… Hayat, onlar, ben… Halimizi bir görseydik.

Her sene bu aya düştüğüm klasik notumdur: Nefessiz günler… İki okul yayını bitti; kaldı iki dergi, bir sunum, bir Edebiyat Günü… Ha bir de öğretmenlik…

“günümüz türk romanı”-2: romana dair…

elifin günlüğü — Mon, 30 Apr 2012 15:38:43 +0000

Murathan Mungan… Benim nesri de şiiri kadar “şiir” olan yazarım… Ukalalığı bile yakıştırdım kendisine ki ekranlardan ve yazılardan öyle bir tanım çıkarmazdım. Ama onun ukalalığı, sözcüğün gerçek anlamına adresli ve yakışıyor sanki, akil adam kategorisinde…

Bir anektodla başladı. Ona yöneltilen sorulardan biriymiş: “Ne kadar çalışkansınız?”

Yanıt keskin:“Tamam ama siz de ne kadar tembelsiniz!”

Yorum makul: “Çok çalışma, birer kalıcı değere dönüşüyorsa çok çalışmanın bir sakıncası yok.”

Mungan’ın konuşma başlığı: “Romanın Yeterince Roman Olması ya da Olmaması Sorular ve Yanıtlar”

Anlatımı bir akademisyenin ölçülülüğündeydi. “Ağyarını mâni, etrafını câmi” bir sınırlılıkta, kullanılan bir terimin kendi bilgisini ve sınırlılıklarını da beraberinde getirdiğini söyledi:“’Roman’ dediğinizde, bir ‘tür tanımı’ akla gelir, içeriği ve ögeleriyle.”

Bir şeyin adını koyduğunuzda, ona dair bir beklenti de yaratırsınız. Roman denince de öyledir. Böyle dedi ya da buna benzer bir anlamda konuştu. Doğru…

“Okur ne ister? Bir romanda mutlaka olması gerekenleri beklersiniz. Bir de yeni şeyler.. Belki türün sınırlarını zorlayacaksınız.”

Gökkubbe altında söylenmedik hiçbir şey kalmamıştır anlamına gelen sözün Murathan Mungan dilindeki karşılığı şu: “Konuyu Antik Yunan halletmiş, kalanını da Shakespeare yazmış.” Dolayısıyla şimdinin yazarına kalan, “nasıl” yazacağıdır.

Çok bildik bir şey ekledi: Roman, sadece bir hayata sahip insanlara bir dolu hayat sunar. Nedense, edebiyatın hayata kattıkları bahsinde en az ilgimi çeken “argüman” budur. Ama şuna asla lafım olmaz: Edebiyat her zamankinden daha değerli, çünkü hayal gücümüzle en ilişkili sanat artık edebiyat!

Böyle uzaaar gider benim notlar…

(İmza sırasında Murathan Mungan’la konuşabildim nihayet. Okulumuza davet etmek için peşinden koştuğumu söyledim. Çok mail aldığını ve çok dolu bir programı olduğunu söyledi. Önümüzdeki yıla talip olduğumuzu söyledim. Bir adrese yönlendirdi. Yönlendirdiği kişiye çoktan ulaşmışım ben. Aramaya devam… Benim gibi minnetsiz, eyvallahı olmayan birinin böyle işler çıkarması zor ama sabırlı, sakin, cici bir kız olmayı deneyeceğim.)

İlgili yazı:

“Günümüz Türk Romanı”-1: Tarihî Roman ve Boğazkesen

“günümüz türk romanı”-1: tarihî roman ve boğazkesen

elifin günlüğü — Sun, 29 Apr 2012 08:11:51 +0000

İstanbul’un erguvan mevsiminde, “Robert Kolej”de, sırasıyla, Nedim Gürsel’i, Murathan Mungan’ı, Latife Tekin’i ve Ayfer Tunç’u dinlemenin keyfi… Sahneden taşan, çok sade ama birazdan Tevfik Fikret gelecek de Halûk’a insanlık erdemine dair bir not düşecek algısını uyandıran, eskilerden kalma güzel bir masa ile mini kitaplığın uyandırdığı “köklülük” duygusu; bu duyguyu başka bir noktadan besleyen akışta zamana uyulmasındaki özen… (2008’de bir bildiri sunmak için geldiğim zaman, bina ve bahçesi karşısında hissettiğim türden hayranlık, kıskançlık vs. gibi pek bir önemsiz şeyler de var tabii…)

Özel Amerikan Robert Lisesi tarafından düzenlenen “VII.Kültür ve Edebiyat Sempozyumu”na (28 Nisan 2012) zümrece katıldık; mutlulukla döndük.

(“Sempozyum” sözcüğünün kavram ve kapsama alanına ilişkin itirazım saklı kalsın.)

Sempozyum başlığı: “Günümüz Türk Romanı”

İlgimi çeken konuşmaları hızlı bir şekilde not alabilmeme karşın bu kez, başımı kağıttan kaldırmazsam ve tümceleri kaçırmamak için uğraşırsam, konuşmacıların kendilerini kaçıracağımı fark ettim ve çok kısa notlar aldım. Açıkçası dinlemek kadar “seyretmek” de istedim.

Sabah oturumunun ilk konuşmacısı Nedim Gürsel’di. “Roman ve Tarih İlişkisi Bağlamında Günümüz Türk Romanı” üzerine görüşlerini, ağırlıkla Boğazkesen romanını örnekleyerek aktardı.

Nedim Gürsel, birçokları gibi yazma serüveninin “yalnızlık gerektiren bir edim” olduğunu düşünüyor. Yazarlığın, yalnızlık ortamında bir dünya yaratmak olduğunu belirtiyor. (Ben, “yaşama” serüveninin de “Hey! Neler oluyor böyle?” noktasında, bir şeyleri anlama ve anlamlandırmak için yalnızlığa çokça ihtiyacı olduğunu düşünenlerdenim. )

Yazarken mutlak yalnızlık ve okunurken çoğullaşma ekseninde akan konuşmada Boğazkesen’e dair düştüğüm not: Nedim Gürsel’in İstanbul’da yaşadığı yer, Rumeli Hisarı’nı görüyor. Bu, bellekte esaslı bir iz… Fransız yayıncısı, kendisinden, yayınlanan öykülerinin dışından bir de roman isteğinde bulunuyor. Roman değil ama bir “büyük hikaye” yazma düşüncesiyle Rumeli Hisarı’nin yapılışını anlatmak istiyor. Araştırmaları onu, Fatih’in dünyasına yöneltiyor. İlgisini çekiyor ve romanın kurgusu, Fatih dönemi ile bu dönemi yazan Fatih Haznedar’ın “bugün”den bakışına yaslanıyor. Dünde Fatih’in İstanbul’a derin aşkı ile bugünde Fatih Haznedar’ın Deniz’e aşkı biçimleniyor. Ölümüne/öldüresiye aşkın paradoksu! Sonuçta, boğazı kesen Rumeli Hisarı’nın tarihinden, Nedim Gürsel’in ifadesiyle, “boğaz kesenlerle, boğazı kesilenlerin birbirine karıştığı bir dönem hikayesi” ortaya çıkar.

İlgili yazı:

“Günümüz Türk Romanı”-2:Romana Dair (Murathan Mungan)

ygs… başarı denen şey…

elifin günlüğü — Fri, 20 Apr 2012 17:39:58 +0000

Bugünün duygusunu özetleyebilecek tek sözcük, benim için YGS… Nöbet tuttuğum katta YGS sonuçlarının duygusal birçok rengi vardı. Bir öğrencimiz Türkiye sıralamasında 25. olmuştu; bir öğrencimiz beklediğinin altında bir puanla karşılaşınca babasından hayatta kalıcı başarının ne olduğuna dair çok güzel bir mektup almıştı. O ikisinin arasında bir dolu insanî duyguyla geçti gün…

İki yıl önce, bu çocukların üçüyle, “internette bilgi kirliliği” üzerine bir çalışma yapmıştık. Oradaki ışıltılarının tesadüf olmadığını biliyordum ama bugün akademik başarılarıyla öne çıkarken, ufuklarının “test”le sınırlı olmadığının güzel bir örneğini de ben o çalışmada gördüğümü rahatlıkla söyleyebilirim.

Bahsi geçen etkinliğe dair, bloga düştüğüm şu nottaki “4” numara, 25. sıradaki öğrencimle birlikte YGS sıralamasında yine yüzlü sıralarda bir başarıda yer alan bir başka öğrencimi anlatıyor. Zekası ve tevazusu doğru orantılı, adı aklınıza geldiğinde yüzünüze sıcacık bir gülümseme yayılmasını sağlayan çocuklar, onlar. Sözü geçen etkinlikteki “3” numara da başarılı ve onlar kadar çok sevdiğim bir başka öğrencimi anlatıyor. Öğretmen olmanın hazzını yaşadığım bir risk alış ve üstesinden gelişti, onun kazandırdığı deneyim.

O zaman ufak bir yaramazlık yapmıştık onlarla. Derdimiz internetten gelen bilgi karşısında kuşkucu tavrımızı koruma konusunda bilinç uyandırmaktı. Wikipedia’daki ilk denemenin ömrü yirmi dört saatle sınırlı kalmıştı: Bu çocuklardan biri, Bab-ı Esrar romanının karakterlerini, bizim etkinlikte görevli arkadaşların adıyla değiştirmişti. Ertesi gün, bilginin düzeltildiğini görmüştük. Bizim deneyimiz açımızdan kötü olsa da bilgiye güvenme açısından iyi bir şeydi! Sonra aynı çocuğum, bir başka deneme yaptı. Sünger maddesindeki görseli, sünger canlısında olmayan bazı biyolojik özelliklerle donattı ve bu görsel bizim etkinlik tarihimize kadar hiç düzeltilmeden aynen kaldı. (Dileriz o dönemde herhangi bir kolaycı öğretmenin ya da öğrencinin çalışma materyaline dönüşmemiştir!)

Bu okulda altıncı yılımı tamamlıyorum ve öğrencilerim bana bir şeyi çok net öğretiyor: Gerçek başarı, ne istediğini bilenlerin oluyor. Doğru dürüst öğrenme, akademik olanla sosyal olanın dengesini kurabilenlerde daha güçlü ve kalıcı olarak gerçekleşiyor.

Ayrıca bugün bir şey daha öğrendim. Gerçek anne babalık, çocuğuna:

“Bir de resmi olmayan sınavlar girer insanın hayatına. Bunlar aslında o kadar sıklıkla yaşanır ki, o yüzden adına sınav denmez, hayatın kendisi denir.(…) Bu sonuç ders notlarına göre çıkmaz, kişinin hayattaki duruşu, kişiliği, diğer insanların üzerinde bıraktığı olumlu etkiye göre oluşur. Önemi resmi sınav sonuçlarından çok daha büyüktür. Çünkü bu sonuç o kişinin yıllarca maruz kaldığı onlarca, hatta yüzlerce ‘insan olmak’ sınavlarının ortak notudur.”

diyebilen velinin özelliklerine sahip olmakta yatıyor.

small demons

elifin günlüğü — Tue, 17 Apr 2012 19:39:27 +0000

Small Demons’ı, Notos’un bir önceki sayısında (Şubat-Mart 2012) yer alan bir tanıtım yazısıyla öğrendim. Düşünce de uygulama da çok hoşuma gitti:

“Projeyi yöneten ekip, arama sözcüklerinin, üyeleri okunacak yeni kitaplara, tanınacak yeni insanlara, gezilecek yeni mekânlara götürmesini amaçlıyor. Projeye katkıda bulunabilecek üye sayısını mümkün olduğunca artırarak veri tabanını genişletmeye çalışan Small Demons, ‘Yalnızca bir kitap seçin ve sizi nereye götürdüğüne bakın’ diyerek çoğu meraklı okurun kayıtsız kalamayacağı cazip bir teklifle çıkıyor ortaya.” (Duygu Bayar Ekren)

Sistemin işleyişi:

“Arama kutucuğuna bir sözcük yazıyorsunuz. Bu, aklınıza geliveren gerçek ya da kurgusal bir kişi olabilir, mekân olabilir, bir şarkı, bir grup, bir film, bir nesne olabilir. Small Demons, sizi bu sözcüğün geçtiği kitaplardan alıntılara ve bu alıntıların yönlendirdiği başka bağlantılara götürüyor. Elbette, var olan veri tabanının olanakları çerçevesinde.”(Duygu Bayar Ekren)

okuma, yazma derken…

elifin günlüğü — Sat, 14 Apr 2012 17:45:07 +0000

Aklımdan geçenlerin, zümre arkadaşlarıma ısrarla anlatmaya çalıştıklarımın çok güzel bir örneğiydi. Bildirinin çıkış noktasında, “yazma” eyleminin öğretilebilir olduğu ve bu çerçevede öğrenciyi geliştirmek için mevcut bir örneği “taklit”le işe başlatmanın kolaylaştıracağı savı vardı. Sunumda “taklit” sözcüğü sıklıkla geçtiyse de bu sürece, aslında bir metni çözerek benzeri yeni bir metin üretme demek daha doğru olacak. Aşama aşama okuma, anlama, çözme; benzeri yapılarla ilmek ilmek yeniden dokuma… Sunumu, Başkent Üniversitesi’nden Yrd.Doç.Dr.Nermin Yazıcı paylaştı: “Yazma Öğretimi: Metin Çıkışlı Uygulamalar”Nermin Hanım’ın yazmaya dair dikkatimizi çektiği somut örneklerin bende tetiklediği düşünceler daha farklıydı: Şimdiki okulumda zaman zaman anlaşmazlığa, aynı nedenle de umutsuzluğa düştüğüm, bir türlü anlatamadığımı düşündüğüm bir gerçeklikle karşılaşmak ayrıca hoşuma gitmişti.

Ben, edebiyat okumalarının, içerikle sınırlı tutulmasını ve içeriğin “Ne anladık? Sen ne düşünüyorsun? Senin hayatında da bunun örnekleri var mı?” sınırında gezinmeyi hep eksik bulurum. Bu tür bir ders anlayışı için edebiyat kitaplarına gerek olmadığını, her tür araç gereç üstünden bu tür konuların konuşulabileceğini söylerim. Bazen kızarım, edebiyat öğretmenliği ile ahlak öğretmenliğinin karıştırılmaması gerektiğini vurgularım; üstelik değerleri çok güçlü bir insan olmama ve değer eğitimini çok önemsememe rağmen bunun altını hep çizerim…Edebiyat öğretmeninin işi “edebiyat öğretmenliği” ise, edebî olanın dildeki karşılığını, örüntüsünü, yapılarını ve dış gerçekliğin edebiyatın diline dönüşümünü sezdirmek de asıl işi olmalıdır diye düşünürüm. Öğretmen bunu yaparken, bir dolu değeri de kendiliğinden kavratır zaten. Böyle inanırım.

Sunumu, Büyük Kolej’in “Türkçe-Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenleri Buluşması”da dinledim. Veli görüşmeleri dolayısıyla sonuna yetişsem de Nermin Hanım’ın ve zümre arkadaşım Mine Hoca’nın öğrencilerimizin gerçekten çok sevdiği istasyon tekniği uygulamalarını anlattığı sunumlarını kaçırmadığıma sevindim.

(EK: Okuldaki gibi söyleyeyim, doğum gününüz kutlu olsun “hocacım”:) Geçen yıl yazdıklarım bakidir.)