Oca 5 2010

ünlü yazar ve şairlerin çocuklara armağanları:

Aritmetik iyi, kuşlar pekiyi:) (Cemal Süreya)

Bu yazı, “Cumhuriyet Döneminin Tanınmış Şair ve Yazarlarının Çocuklar İçin Yazdığı Kitaplarda Öncelikler, Anlatım ve Yapı” başlığıyla, şu  ve şu linkte kaynak olarak yer alıyor. Doktora hocam Prof.Dr.Orhan Okay için armağan olarak hazırlanan Türklük Bilgisi Araştırmaları [TUBA]/Journal of Turkish Studies [JTS] adlı kitap-dergi için hazırlamıştım; 2006′da yayınlanmıştı. (JTS / TUBA 30/III Festschrift in Honor of Orhan OKAY – III, 2006)

Şimdi çocuklarla ilgili bir çalışma için tekrar kendi yazıma işim düşünce, hiç değilse, eser dökümünü belki birilerinin işine yarar düşüncesiyle buraya aktarmayı uygun gördüm. (Tümü bir blog için gereğinden fazla uzun ve ayrıntılı.):

Çocuk edebiyatıyla ilgili başvuru kitapları mevcut bilgi aktarımı dolayısıyla aynı örnekler etrafında birbirini tekrarladığı için, Türk çocuk edebiyatının gerçek eser hazinesi henüz tam anlamıyla bilinmekten uzaktır. Üstelik, bu hazinede edebiyatın “büyük’lerinin kayda değer bir payı olabileceği de düşünülmez. Eldeki bilgilerin ardı yoklanmadıkça sözkonusu kaynak saklı kalmaya devam edecektir.

Türk edebiyatının pek çok ünlü adı, telif, çeviri veya folklorik malzemeyi yeniden yazma yoluyla çocuk dünyasına emek vermişlerdir. Çok özenli bir dil kullanımı ve estetik beğeninin ilk adımlarını oluşturacak sezdirmeleri sağlamak üzere çocuğun karşısına çıkmak kolay değildir. Cemal Süreya “çocuğa özel edebiyat” anlayışına karşı çıkarken, onun “çocuk” yerine koyulmasını doğru bulmadığını ifade eder.

“Çocuklar için edebiyat.. O zaman ‘ilkokul çıkışlı altmışlıklar edebiyatından niçin söz edilmesın?Bir ‘dalgıçlar edebiyatı’ndan? Gerçekte bunlara da varım. Ama bir ‘çocuk edebiyatı ‘na. Yoo! Edebiyat vardır. Çocuklar da ondan kendilerine koparabildiklerini alırlar. Çocuğu küçümseme yatıyor ‘çocuk edebiyatı’ sözünde. Bırakalım, çocuk da yüzmeyi (okuma yazma) öğrendikten sonra bizim girdiğimiz denize girsin. ” (Aritmetik İyi, Kuşlar Pekiyi)

Cemal Süreyya’nın bakış açısıyla, 11 yaşındaki bir çocuk: özel okullara alınmak için zorlu bilgilerle sınanabiliyorsa, “bunları öğreneceğine güvenilen kişi, niçin Çehov’u, Sait Faik’i anlayamasın?- “

Ünlü yazar ve şairlerin çocuklara armağanları:

Türk şiirinin ana duraklarında adlan geçen, “hece”nin beş şairinden Faruk Nafiz Çamlıbel (Bir Demette Beş Çiçek, 1933), Yusuf Ziya Ortaç (Kuş Cıvıltıları,1938) ve Orhan Seyfi Orhon (Hayat Bilgisi Şiirleri, 1930, antoloji);

Yedi Meşale şairlerinden Vasfi Mahir Kocatürk (Tavşanla Ördek, 1953; Akıllı Bücür,1953; Akıllı Fare,1945; Ali Baba,1947 vb. ); Yaşar Nabi Nayır(İnkılap Çocukları, 1933; Kahraman İzciler,1969);

Garip çizgisinden Orhan Veli (Lafontainc Masalları, 1943,çeviri; Nasrettin Hoca Hikâyeleri, 1949);

II.Yeni şairlerinden Cemal Süreya (Aritmetik İyi Kuşlar Pekiyi, 1993), Süreyya Berfe (Çocukça, 1982), Ülkü Tamer (Virgülün Başından Geçenler, 1965; Pullar Savaşı, 1975; Çocuklara Genel Kültür, 1976; Şeytanın Altınları, 1999; Gün Işığı Hoççakal,2000 vb);

Hisar grubundan İbrahim Zeki Burdurlu (Nur Güzeli,1963; Dileği Gerçekleşmeyen Kız, 1963; Güllü Padişah,1963; Mavi Pullu Balık, 1964; Üç Yumak, 1964; Ömürsün Nasrettin Hoca, 1965 vb.);Bahattin Karakoç(Mevsimler ve Ötesi,1962);

İslamî referansları önde tutan Cahit Zarifoğlu (Gülücük, 1988; Serçe Kuş,1988; Katırasları,1989;Ağaçkakanlar, 1989; Yürekdede İle Padişah,1989 vb.) ve

“40 kuşağı”yla birlikte toplumcu şiir anlayışından gelen İlhami Bekir Tez (Hayat Bilgisine Göre Çocuk Şiirleri, 1928,Galip Naşit’le birlikte), Vâlâ Nureddin (Korkusuz Murat, 1966), Memet Fuat (İlkokul Çocukları İçin Şiirler,1968;Türk Yazınından Seçilmiş Çocuklar İçin Şiirler, 1993), Ömer Faruk Toprak (Gönen Öyküleri,1979), Hasan Hüseyin Korkmazgil (Becerikli Çocuğun Düşlcn’,1982; Eşeğin Gözyaşları,1998; Aşıcı Baba, Ressamın Bıldırcınları vb). Ataol Behramoğlu (Yiğitler Yiğiti ve Uçan At Masalı, 1990; Kızıma Mektuplar, 1987), Kemal Özer (Nasrettin Hoca,1975; Tatil Köyünün Çocukları, 1981; Trenler Ne Güzeldir, 1983; Dünya Onlarla Daha Güzel, 1992; Çiçek Dürbünü, 1994 vb.), Refik Durbaş (ikinci Baskı, 1979; Denizler Sincabı, 1982; Kırmızı Kanatlı Kartal, 1982; Barış Koyun Çocuklann Adını);

Bağımsız isimlerden Fazıl Hüsnü Dağlarca (Balina İle Mandalina, 1966; Açıl Susam Açıl, 1967;Kuş Ayak, 1971; Arkaüstü, 1974; Yeryüzü Çocukları, 1974 vb.) ve Ceyhn Atuf Kansu (Sihirli Değnek, 1941; İyi İnsan Mehmet Ali, 1964; Üvey Ana, 1964) kalemlerini çocuklar için de kullanmışlardır.

Türk roman ve hikâyesinin büyüklerinden çocuk dünyasına eğilen yazarların çoğu, toplumcu dünya görüşünün temsilcileri olarak çocuklara bu değerlerle şekillenen bir malzemeyi ve estetik bilinci taşırlar: Fakir Baykurt (Sakarca, 1976; Topal Arkadaş,1980; Yandım Ali, 1980; Sarı Köpek,1980; Barış Çöreği,1980); Talip Apaydın (O Güzel İnsanlar,1978; Toprağa Basınca,1966; Yangın, 1981; Biz Varız,2000);

Çocuklara yalnız edebiyatla değil kurduğu Nesin Vakfi’yla da ulaşmaya çalışmış olan Aziz Nesin (Hoptirinam, 1960; Uyuşana Tosunum, 1971; Aziz Dededen Masallar, 1974; Pırtlatan Bal;Borçlu Olduklarımız, 1976 vb.); Bekir Yıldız (Şahinler Vadisi, 1981; Canlı Tabanca,1981: Arılar Ordusu, 1981; Ölümsüz Kavak,1983; Kör Güvercin, 1990), Erdal Öz (Dedem Korkut Öyküleri, 1979: Beyaz Yele, 1981; Alçacıktan Kar Yağar,198l), Orhan Kemal (Küçükler ve Büyükler, 1971; İnci’nin MaccraIarı,200I; Aslan Tomson), Rıfat İlgaz (Halime Kaptan,1972; Kumdan Betona,1976; Öksüz Civciv, 1977; Bacaksız Kamyon Sürücüsü serisi, 1979; Cankurtaran Yılmaz, 1979), Erol Toy (Fareler Cumhuriyeti,1975; Altınnsaray,1980;Acı Kekliği, Son Çağrı).

Aynı anlayıştan beslenen diğer isimlerden, Kemal Bilbaşar (Yonca Kız, 1971). Mehmet Başaran (Kuş Dili, 1968; Akça Kız, 1970; Aç Kapıyı Bezirgan Başı, 1974; Evvel Evvelken Deve Tellalken, 1974; Boyalı Irmak, 1979), Mehmet Seyda (Bir Gün Büyüyeceksin, 1964; Düşleme Oyunu, 1979; Bastıbacak Ermiş,1979; Deli Ana,1980), Necati Cumalı (Üç Minik Serçem,1989), Ayla Kutlu (Merhaba Sevgi, Yıldız Yavrusu, Başı Kuşlu Çocuk, Küçük Mavi Tren, Kendini Köpek Sanan ayakkabılar vb.), Oktay Akbal (Dondurmalı Sinema, 1990; Yeşil Ev, 1990); Samim Kocagöz (Ahmet’in Kuzulan,1958; Zarkanat,1981), Tarık Dursun K. (Deve Tellal, Pire berber İken, 1970; Bir Küçücük Aslancık Varnıış,1975; Hoşçakal Küçük,1979 vb.) da çocuk edebiyatında imzalarıyla yer alırlar. Bu arada, Sabahattin Ali‘nin Sırça Köşk’ü(1947) ile Nazım Hikmet‘in Sevdalı Bulut’unu (1963) oluşturan masalların çocuklarla birlikte daha ziyade büyükler için yazılmış; Çetin Altan’ın Alfabe (1997)sininse edebî eser olarak değil ama çocuklar için hazırlanmış olduğunu kaydedelim. Çocuk, Altan’ın alfabesinde, sözgelimi “U harfini, Oktay Rıfat’ın “Uçaklar’ şiiriyle birlikte öğrenir.

Türk romanının modernizmden post modernizme geçiş aşamasında öncü isimler arasında adı geçen Yusuf Atılgan, Ekmek Elden Süt Memeden’i çocuklar için yazmıştır(1981).

Popüler aşk ve tarih romanlarının ünlü imzaları, Aka Gündüz (Çocuk Kitabı, 1928; Demirci’nin Hikâyeleri,Meçhul Asker, Gazi’nin Gizli Ordusu, 1953 vb.),Reşat Ekrem Koçu (Kanuni Sultan Süleyman’ın Beş Fedaisi,L952; İstanbul Çenginde Fatih Sultan Mehmet’in On Fedaisi, 1953; İlk Kurşun, 1954, Acı Su.1965; Bağdat Kervanı, 1973 vb. ), Mahmut Esat Yesari (Bağrıyanık Ömer, 1930; Karga İle Tilki, 1961; Soyulan Hırsız, 1961 vb.), Abdullah Ziya Kozanoğlu(KızıltuğT1923; Boğaç Han, 1929; Boz aygırlı Kanlı Oğlu Turalı,1929 vb.) Fahrettin Celalettin GÖktulga (Keloğlan Çanakkale Muharebelerinde,1939),Cahit Uçuk (Türk İkizleri,1937;Kırmızı Mantarlar,1943; Ateş Gözlü Dev,l945; Kurnaz Tilki,î945; Türk Çocuğuna Masallar, 1945 vb.), Nezihe Meriç (Alagün Çocukları, 1981; Küçük Bir kız Tanıyorum… serisi,1992-1998; Ahmet Adında Bir Çocuk,1998), ve Nezihe Araz(Çocuk ve İslam, 1968) çocuk kitabı yazarları arasına dahil olurlar. Server Bedî imzasıyla popüler çizgide eserler yazan Peyami Safa‘nın incelediğimiz Cesur Çocuklar (1927) ile birlikte diğer yazdığı çocuk kitapları Damla Yayınevi tarafından toplu olarak yayınlanmıştır:, Bir Varmış Bir Yokmuş(1993), Küçük Alp’in Yıldızı(2001), Havaya Uçan At, Amerika’da Bir Türk Çocuğu.

Bu kadroya, yine onlar gibi çocuk yazarı olmayan Adnan Ardağı, Afet İlgaz, Faruk Gürtunca, Mübeccel İzmirli, Oğuz Tanscl, Ali Yüce, Abdulkadir Budak, Abdulkadir Bulut, Adnan Binyazar, Adnan Özer, Adnan Özyalçıncr, Ahmet Köklügillcr, Ahmet Koksal, Ahmet Uysal, Ali Püsküllüoğlu, Aydın Hatiboğlu,Ayşe Kilimci, Bilgesu Erenus, Burhan Günel,Cengiz Bektaş,Enver Ercan, Erhan Bener,Feyza Hepçilingirler, Halil Kocagöz, Halim Yağcıoğlu, Haluk Nihat Pepeyi, Hasan Kıyafet, Hidayet Karakuş, Hüseyin Yurtttaş, İşıl Özgentürk, İsmail Uyaroğlu, Kemal Korcan, Melisa Gürpınar, Metin Celal, Mevlana İdis Zengin, Mustafa Necati Öngay, Mümtaz Zeki Taşkın, Necati Güngör, Necati Tosuner, Nihat Behram, Oğuz Özdeş, Sabahat Emir, Sulhi Dölek, Ülker Köksal, Ümit Kaptancıoğlu, Yüksel Pazarkaya, Zeyyat Selimoğlu   gibi birçok ad daha eklenir.


4 Yorum “ünlü yazar ve şairlerin çocuklara armağanları:”

  • Kagittan gemiler dedi:

    Merhaba Hayriye hanım,
    Birkaç gündür fırsat bulup bir türlü yazamadım.
    Haftabaşında Ömür şiir kitabı istemişti. İyi olacak hastaymışız demek ki doktor ayağımıza geldi.
    Oldukça kalabalık bir kitap listesi hazırladım, 12 ocak Adana kitap fuarını bekliyorum.
    Ellerinize sağlık. Çok güzel bir çalışma olmuş.
    Selamlar, sevgiler

  • elifin günlüğü dedi:

    Çok sevindim. Umarım listenizdekileri bulabilirsiniz. Fark etmişsinizdir, yeni yayınlardan çok, ünlü yazar ve şairlerin çocuk dünyasına ilgisini yansıtan bir çalışmaydı bu… Ben Çocuk Edebiyatı dersi verirken, hemen tamamından bir koleksiyon yapmıştım; sonra gerçekten onları okuması gereken çocuklara paylaştırdım.

  • OKTAY dedi:

    aynı Elifmisin ? bilemiyorum ama ben Reşat eKREM kOÇU-NUN BİR KİTABINI ARIYORUM ACİL OLARAK
    Çocuklar (Şiir ve hikayeler, 1938) Reşat Ekrem Koçu
    KİTABI NASIL TEMİN EDEBİLİRİM SATIN ALABİLİRİM….
    Saygılar..sevgiler

  • elifin günlüğü dedi:

    “Aynı Elif” olamam:) Adım Elif değil çünkü… Reşat Ekrem’in kitabı bende yok. Kolay gelsin.

Yorum